Damgalama (Stigmatizasyon)
2073
Damgalama; toplumu oluşturan diğer bireyler tarafından, toplumun "normal" saydığı ölçülerin dışında bir özellik, hastalık veya yaşanmış bir olay nedeniyle kişiye saygınlığını azaltıcı ithamlarda bulunulmasıdır. Damgalama, sadece bir millete veya özel bir topluma ait değil tüm dünyada sorunudur. Birçok hastalık gruplarında damgalama görülebilmekle birlikte en sık ruh hastalık sahibi kişilere karşı yapılmaktadır.
Damgalama; aşağılama, sıfat takma, teşhir etme, hedef gösterme, dalga geçme, barınma veya iş sahibi olmaya engel olma gibi sözel veya davranışsal şekillerde olabilir. En çok damgalama yapan gruplar ise; sosyal sigorta veya özel sigorta sistemleri, gazete ve televizyon haberleri veya programları, komşular, iş veya okul arkadaşları, işverenler, akrabalar, hastanın ailesi ve hatta kendisi olarak sayılabilir. Ruhsal hastalıklar, toplumda hemen hemen her türlü akıl ve mantık dışı durumun, sorumsuzca ve ardı arkası düşünülmeden yapılan davranışın anlatılmasında veya benzetme amacıyla kullanılmaktadır!
Damgalamanın sonucu ayrımcılıktır, yani kişinin bazı hak ve menfaatlerden yoksun kalmasına neden olur. Bu da eğer bir kişide ruhsal hastalık varsa, damgalama nedeniyle birçok haktan mahrum bırakılmasının yanı sıra tedaviye ulaşımı ve tedaviye yanıtını da azaltmaktadır. Oysa Engellilerin Hakları Konusunda Uluslararası Sözleşmesine göre; “tüm engelliler herkesle aynı haklara sahiptir, eşit fırsatlara sahip olmalıdır ve onlara ayrımcılık yapılamaz” denmektedir.
Damgalamanın altında yatan en büyük sebep ise korkudur. Çünkü bilinmeyen her zaman korku doğurur ve yanlış değerlendirmelere açıktır. Ruhsal rahatsızlıklarla nasıl baş edilebileceğini bilememe ve baş edememekten korkma damgalamanın altında yatan en büyük sebep gibi görünmektedir. Oysa Fransisco Goya, Vincent Van Gogh, Paul Gauguin, Edward Munch, Bertnard Russel, Winston Churchill, Abraham Lincoln, Salvador Dali, John Nash gibi birçok siyasetçi ve sanatçının çeşitli ruhsal hastalıklardan tedavi görmüş oldukları bilinmektedir ve toplumda neredeyse her üç kişiden birinde ruhsal hastalık görülmektedir. Damgalamanın yok olabilmesi için eğitim ve bilgi çok önemlidir. Ruhsal hastalıkların görülme sıklığı, belirtilerinin neler olabileceği, tedavi edilebilen rahatsızlıklar olduğunun bilinmesi ve tedaviye ulaşımlarının kolaylaşması ile damgalama kaybolacak ve herkes eşit hak ve fırsatlara sahip olabilecektir.