Örtük Narsizm: İlişkilerinizdeki Gizli Tehlike ve Gölge Yönleri

6587

Narsizm kavramı genellikle dikkat çekmeyi seven, kendini beğenmiş ve başkalarını umursamayan kişilerle ilişkilendirilir. Ancak psikiyatrik literatürde ve günlük yaşamda karşımıza çıkan çok daha sinsi, anlaşılması güç ve ilişkilerde yıpratıcı olabilen bir narsizm türü daha bulunur: Örtük Narsizm.

Çevremizde çok sık karşılaştığımız örtük narsistler, sergiledikleri "mağdur" veya "kurban" rolü nedeniyle ilk başta fark edilmezler. Bu durum onlarla kurulan ilişkilerin karmaşıklığını artırır.

Örtük Narsistin Saklı Profili: Sessiz ve Yıkıcı Belirtiler

Büyüklenmeci narsisizm gösteren kişilerin aksine, örtük narsistler dışarıdan bakıldığında daha içe dönük, çekingen ve hatta hassas görünebilirler. Ancak bu görünümün altında, derin bir ben-merkezcilik ve manipülatif eğilimler yatar. İstediklerini elde etmek için doğrudan talepkar olmak yerine dolaylı yolları veya pasif-agresif tutumları tercih ederler.

Genellikle "yakınırlar" veya “şikayet ederler”. Kendilerini sürekli olarak hayatın sillesini yemiş, anlaşılmamış veya haksızlığa uğramış kişiler olarak sunarlar. Bu "mağdur" rolü onlar için bir savunma mekanizması olduğu kadar çevrelerinden ilgi, şefkat ve onay toplamanın da bir yoludur. Bu roller üzerinden kurdukları ilişkilerde karşıdaki kişiyi suçlu hissettirerek veya manipüle ederek kontrol sağlamayı hedeflerler.

İçsel Boşluk, Sahte Benlik ve Dışa Bağımlılığın Dinamiği

Sanılanın aksine hem büyüklenmeci hem de örtük narsistlerin ortak noktası kendilerine dair sağlam, gerçekçi ve olumlu bir özbenlik algısına sahip olmamalarıdır. Oysa onların sahip oldukları özbenlikleri dış dünyadan gelen geri bildirimlere bağımlı, kırılgan ve sahte bir benliktir.

Her narsistin temel motivasyonu kendi benliğinin etrafındakiler tarafından yüceltilmesidir. Bu durum çok çeşitli şekillerle olmakla birlikte genellikle etrafından alacakları ilgi, övgü ve hayranlıkla veya ondan korkulması veya ona itaat edilmesi ile olabilir. Büyüklenmeci narsistler bu taleplerini belirgin gösterirlerken, örtük narsistler daha gizli bir şekilde yani manipülasyonlar ve mağduriyet şeklinde göstererek taleplerini karşılamaya çalışırlar.

Büyüklenmeci narsist bu dışarıdan bu yüceltmeyi alamadığında yeni kaynaklara doğru gitmeyi tercih ederken, örtük narsist ise daha fazla içe kapanır ve ihtiyacı karşılanmadığı için derin bir içsel boşluk hissi yaşar.

Toplumsal ve Kişisel Kökenler: Örtük Narsizmin Beslendiği Zeminler

Örtük narsisizm derin eşitsizliğin, adaletsizliğin ve özellikle çocukluk çağı istismarının yoğun olduğu toplumlarda daha sık gözlenmektedir. Ayrıca bireyin kendini ifade etme ve bireyselleşme fırsatı bulamadığı, otoriter sistemlerin hakim olduğu, çileciliğin ve fedakarlığın yüceltildiği toplumlarda da örtük narsizm daha sık karşımıza çıkmaktadır.

Psikodinamik açıdan bakıldığı zaman tüm narsistlerin temelinde bir örtük narsist yattığı düşünülür. Üstünlük fantezilerini sergiledikleri zemin kaybolan yani hayatında sarsıcı kayıplarla karşılaşan kişi, bunların sonucunda ciddi bir “narsistik zedelenme" yaşayabilir ve hayata karşı küskün, kindar bir pozisyon alarak örtük narsiste dönüşebilir.

Diğer yandan "hak etme yanılsaması içinde olan, kibir ve hasetle başkalarını aşağı gören, çıkarları için insanları kullanan veya empati yoksunu bireyler" de örtük narsistik kişilik özellikleri sergileyebilir. Tersi şekilde, örtük narsistler de yeterli “yüceltme”yi bulduklarında büyüklenmeci narsiste dönüşebilirler.

İlişkilerde Örtük Narsizm: Yakınma, Manipülasyon ve Yıkıcı Dinamikler

Örtük narsistlerle ilişki kurmak başlangıçta rahatsız edici görünmez. Ancak zamanla örtük narsistin kullandığı iletişim biçimleri "yakınma" ve "suçlama" kendisiyle kurulmuş ilişkiyi çok yıpratıcı bir hale getirebilir.

Yakınmak bir yandan karşıdaki kişinin insafına sığınmak gibi göründüğü için bu durum narsizm ile çelişmektedir. Bu nedenle olası bir yardım edilme durumunda, örtük narsist, kendisine yardım etmeye çalışan kişilere karşı bile öfke duyabilir, onları reddedebilir, mesafeli davranabilir ve onları aşağılayıp değersizleştirebilir. Çünkü “yardım edilmek”, onların tümgüçlülük inancının ve istedikleri yüceltilmenin tam tersidir.

Onların kabul ettiği tek düşünce: "her şey ötekinin yüzündendir". Bu nedenle herkesin onlara karşı art niyetli, kötü veya düşmanca davranacağına inanırlar, etrafa karşı savunmacı ve düşmanca bir pozisyon alırlar. Bu güvensizlik zamanla yalnızlaşmalarına yol açar.

Örtük narsist tartışmalarında yakınma, suçlama ve kendine acındırma manevralarını manipülasyon tekniği olarak kullanır. Genellikle tartışma sırasında duygularını aşırı derecede rasyonalize ederek, konunun özünden uzaklaşılmasına neden olur. Onların tek hedefleri tartışmada haklı çıkmaktır. Sonuçta onlara göre “haklı” olmak “mutlu” olmaktan çok daha önemlidir.

Reaktif Yapı, Gizli Savaşlar ve Altında Yatan Kırılganlık

Büyüklenmeci narsist genellikle ön planda olan lider veya kahraman olarak görünendir. Örtük narsist ise asıl kahramanı eleştiren ve değersizleştiren, bir anlamda "kahramana meydan okuyan" ve ona karşı çelişkiler, çatışmalar ve engeller yaratan kişidir. Bu şekilde asıl kahramanın üstüne basarak kendini yükseltmeye, yüceltmeye çalışır.

Örtük narsist, kendini ön planda değildir. Görünür olmak onun eksikliklerinin, yetersizliklerinin ve gerçek yüzünün ortaya çıkması anlamına gelir. Bu nedenle, daha güçlü veya önemli gördüğü bir kişiye, bir gruba veya bir ideolojiye tutunup onunla özdeşleşerek kendi ortaya koyabilir. Görünür olamadığı süre ne kadar uzunsa, bu tutunduğu alanda çok daha fanatikleşebilir ve hatta bu uğurda yıkıcı davranışlar sergileyebilir.

Örtük narsist sürekli olarak olmak isteyip de olamadığı veya kendisini haksızlığa uğrattığına inandığı kişileri unutmaz. Mağdur olduğu hallerle ilgili intikam planları yapar. Kin tuttuğu kişiler bazen çok yakınındaki kişiler arkadaşları, dostları, sevgilisi, eşi ve hatta kendi çocukları bile olabilir. Örtük narsist amacı genellikle "ötekinin de kaybetmesi"dir.

Başa Çıkma Zorlukları ve Profesyonel Destek İhtiyacı

Örtük narsistler genellikle sorumluluk almayı tercih etmezler ve bir konuda seçim yapan olmazlar. Ancak bu durum onları başarısızlıklarla karşı karşıya geldiklerinde, onlara göre bu yaşananların tek açıklaması “haksızlıklarla karşı karşıya kalmış olmaları”dır. Bu mağdur rolüne sıkı sıkıya tutunurlar. Bu sayede hem zorluklarla mücadele etmekten kaçınırlar hem de nefret ettikleri "öteki”ni suçlu ilan ederek sorunun kaynağı olmaktan sonsuza kadar uzaklaşmış olurlar.

Örtük narsist samimi ilişki kurmakta ciddi zorluk yaşar. Bunu kimseye ihtiyacı olmadığını iddia ederek açıklayabilir. Yakın ilişki kurabilen insanları küçümser ve değersizleştirir. İlişki kurduklarında ise genellikle kendinden daha aşağı gördüğü kişilerle ilişki kurmayı tercih eder ve sıklıkla tek bir kişiye "yapışma" eğilimi gösterir.

İlişkilerinde onlara sunulan sevgi, şefkat ve yakınlık gibi duygusal ifadeleri şüpheyle karşılar ve olumsuz tepki verirler. Çevresine maddi veya manevi olarak vermekte zorlanmalarının yanı sıra onlardan gelen yardımı veya sevgiyi de kabul etmekte güçlük çekerler.

Eğer kendinizde veya çevrenizdeki kişilerde örtük narsistik özellikler fark ediyorsanız, profesyonel bir ruh sağlığı uzmanından destek almak son derece önemlidir. Örtük narsisizmle ilişkili dinamikler karmaşıktır ve hem örtük narsistik özellikler gösteren bireyin kendisi hem de onunla ilişkide olan kişiler için terapi süreci her zaman faydalı olacaktır.